Spis treści 16
Choć dziś samochody elektryczne są symbolem innowacji, ich historia jest zaskakująco długa i wyprzedza erę silników spalinowych. Aby odpowiedzieć na pytanie, kiedy powstał pierwszy samochód elektryczny, musimy cofnąć się aż do lat 30. XIX wieku. Dowiedz się, kto stał za pierwszymi prototypami i dlaczego zniknęły one z dróg na niemal sto lat.
Kiedy powstał pierwszy samochód elektryczny?
Choć samochody elektryczne kojarzą się z nowoczesnością, ich historia jest zaskakująco długa i wyprzedza erę silnika spalinowego. Pierwsze funkcjonalne pojazdy na prąd pojawiły się już w latach 30. XIX wieku, gdy pionierzy w Szkocji, Holandii i USA niezależnie od siebie eksperymentowali z powozami zasilanymi elektrycznością.
Wskazanie jednej, konkretnej daty jest niemożliwe, ponieważ prace nad pierwszymi pojazdami elektrycznymi toczyły się równolegle w kilku miejscach.
Pierwsze prototypy pierwszego samochodu elektrycznego
Sibrandus Stratingh i Christopher Becker (1835)
W 1835 roku holenderski profesor Sibrandus Stratingh wraz ze swoim asystentem, Christopherem Beckerem, skonstruował jeden z pierwszych udokumentowanych pojazdów elektrycznych. Ich dzieło – miniaturowy, trójkołowy model – nie przewoziło pasażerów, ale stanowiło kluczowy dowód słuszności koncepcji i inspirację dla innych konstruktorów.
Thomas Davenport i jego silnik (1834–1837)
Tymczasem w Stanach Zjednoczonych kowal Thomas Davenport w latach 1834–1837 opracował jeden z pierwszych silników na prąd stały, uzyskując na niego patent w 1837 roku.
Robert Anderson i wóz akumulatorowy (1832–1839)
Za twórcę pierwszego pełnowymiarowego pojazdu elektrycznego często uznaje się szkockiego wynalazcę Roberta Andersona. W latach 1832–1839 skonstruował on powóz zasilany jednorazowymi bateriami galwanicznymi.
Kto wynalazł pierwszy samochód elektryczny?
Wskazanie jednego wynalazcy samochodu elektrycznego jest praktycznie niemożliwe, ponieważ był to rezultat zbiorowego wysiłku kilku pionierów z lat 30. XIX wieku. Do kluczowych postaci należą:
-
Robert Anderson (Szkocja) – twórca pełnowymiarowego powozu na prąd.
-
Thomas Davenport (USA) – konstruktor jednego z pierwszych silników na prąd stały i miniaturowego pojazdu.
-
Sibrandus Stratingh (Holandia) – autor miniaturowego, trójkołowego modelu pojazdu elektrycznego.
Kryteria pierwszeństwa w sporach historycznych
Spory o miano wynalazcy pierwszego samochodu elektrycznego biorą się z braku jednoznacznych kryteriów, które definiowałyby, czym właściwie był „pierwszy samochód”. Główne dylematy dotyczą tego, czy był to:
-
pierwszy działający model, nawet miniaturowy (Sibrandus Stratingh),
-
pierwszy pojazd zdolny przewieźć człowieka (Robert Anderson),
-
konstrukcja oparta na opatentowanym silniku (Thomas Davenport).
Dowody patentowe i dokumentacja źródłowa
W rozstrzyganiu sporów historycznych kluczowe znaczenie ma zachowana dokumentacja, taka jak wnioski patentowe i opisy techniczne.
Równie ważne są udokumentowane przełomy technologiczne, które umożliwiły rozwój pojazdów elektrycznych. Należą do nich:
-
wynalezienie akumulatora kwasowo-ołowiowego przez Gastona Planté (1859),
-
wynalezienie komutatora przez Zénobe’a Gramme’a (1869).
W przeciwieństwie do wczesnych często słabo udokumentowanych prototypów, te innowacje mają już swoje precyzyjnie określone miejsce w historii techniki.
Dlaczego rozwój elektryków zahamował na początku XX wieku?
Na przełomie XIX i XX wieku samochody elektryczne – cenione za cichą pracę, czystość i łatwość obsługi – cieszyły się niemałą popularnością. Ich dynamiczny rozwój został jednak zahamowany przez dwa główne powody: gwałtowny postęp w technologii silników spalinowych oraz odkrycie ogromnych, tanich w eksploatacji złóż ropy naftowej.
Silniki spalinowe stawały się coraz mocniejsze, oferowały większy zasięg, a tankowanie zajmowało zaledwie kilka minut.
Ograniczenia ówczesnych akumulatorów i technologii
Głównym ograniczeniem wczesnych aut elektrycznych była technologia magazynowania energii. Mimo wynalezienia akumulatora kwasowo-ołowiowego (Gaston Planté, 1859), ówczesne baterie miały poważne wady:
-
duży ciężar,
-
mała gęstość energii, co przekładało się na zasięg rzadko przekraczający kilkadziesiąt kilometrów,
-
długi czas ładowania (wiele godzin).
Wady te sprawiały, że pojazdy elektryczne nadawały się głównie do jazdy miejskiej, stając się niekonkurencyjne na dłuższych dystansach w porównaniu z autami spalinowymi.
Produkcja masowa i przewaga Modelu T
Gwoździem do trumny dla wczesnej elektromobilności okazał się debiut Forda Modelu T w 1908 roku.
Kiedy pierwszy samochód elektryczny przekroczył 100 km/h?
Choć wczesne auta na prąd kojarzą się z niskimi prędkościami, to właśnie samochód elektryczny jako pierwszy w historii złamał magiczną barierę 100 km/h.
Podczas próby w Achères pod Paryżem La Jamais Contente rozpędził się do 105,88 km/h. Był to spektakularny dowód na to, że napęd elektryczny ma ogromny potencjał w biciu rekordów prędkości, deklasując ówczesne konstrukcje parowe i spalinowe.
Odrodzenie elektromobilności i współczesne elektryki
Po dekadach dominacji silników spalinowych samochody elektryczne zaczęły powoli wracać do łask pod koniec XX wieku.
Kryzys naftowy lat 70. jako impuls zmian
Pierwszym poważnym sygnałem, że uzależnienie od ropy naftowej jest ryzykowne, był kryzys naftowy w latach 70. XX wieku.
GM EV1 i eksperymenty lat 90.
Ważnym etapem we współczesnej historii elektromobilności był projekt General Motors EV1 z połowy lat 90.
Tesla i nowa era elektrycznych samochodów
Prawdziwą rewolucję w elektromobilności przyniosła jednak firma Tesla.